Home Wydarzenia Relacje Kto rano wstaje temu Pan Bóg daje
Kto rano wstaje temu Pan Bóg daje

Wystawa makatek ze zbiorów Ośrodka Dokumentacji Etnograficznej i mieszkańców regionu  

IMG_2555IMG_2557IMG_2574
IMG_2575IMG_2577IMG_2579
IMG_2592IMG_2602IMG_2604

Makatki pojawiły się na ziemiach polskich pod koniec XIX wieku. Moda przywędrowała najprawdopodobniej z Niemiec i zawojowała najpierw domy mieszczańskie, a potem  wiejskie chaty. Poza Polską makatki występowały także w innych krajach Europy Środkowej, m.in. na Litwie, Łotwie, Węgrzech, w Ukrainie, Rosji, Austrii, czy wreszcie na Słowacji i w Czechach. Makatki można było spotkać także w domach żydowskich. 

Najczęściej spotykane makatki to tzw. „kucharki”, zwykle prostokątne bądź kwadratowe tkaniny różnej wielkości, wykonane z białego płótna lub lnu, z naniesionym za pomocą haftu albo druku przedstawieniem. Wieszano je przede wszystkim w kuchniach – nad stołem, przy szafkach na naczynia, nad umywalkami czy kranami. 

Obraz na makatce składa się z dwóch elementów – rysunku i tekstu.  Motywy makatkowych przedstawień to rodzajowe scenki z życia codziennego.  Widzimy na nich gospodynie nakrywające do stołu, kucharzy i kuchareczki, kominiarzy, żołnierzy. Pojawiają się bawiące się dzieci, zwierzęta – psy, koty, ptaki. Na makatkach widnieją także kompozycje kwiatowe, jak również owoce na stołach i paterach. Inne przedstawienia to motywy holenderskie – wiatraki, dziecięce postaci w charakterystycznych czepcach i drewniakach, czy motywy japońskie. Częstym tematem są również motywy bajkowe – krasnale, Czerwony Kapturek z wilkiem, Jaś i Małgosia. Wśród motywów religijnych, mniej popularnych w Polsce, pojawiają się Jezus, anioły, Anioł Stróż, czy Święta Rodzina. 

Wzory makatkowe przekazywane były w szkołach, wymieniane miedzy gospodyniami, kopiowane na kalkach. Szablony ze wzorami wychodziły również przed wojną w czasopiśmie „Bluszcz”, które wielokrotnie oferowało swoim czytelniczkom owe arkusze.

Istotnym elementem makatki jest tekst – najczęściej to podpis pod rysunkiem, który wzmacnia jego przekaz. Makatkowe napisy mają niezwykle dydaktyczny charakter. Są to często przysłowia,  złote myśli, życzenia czy modlitwy. Tematyka haseł dotyczy m. in. charakterystyki gospodyni domowej (Jak ja ugotuję każdemu smakuje), uczuć i emocji (Ja nie kocham chłopców żadnych, ani brzydkich ani ładnych), ogniska domowego (Gdzie miłość i zgoda panuje tam szczęście swe gniazdo buduje), wiary i Boga (Kto rano wstaje temu Pan Bóg daje) czy ogólnych mądrości życiowych (Wolniej jedziesz dalej będziesz). Często pojawiają się hasła mówiące o czystości (Świeża woda zdrowia doda). 

W latach 70-tych XX w. pojawiły się makatki drukowane. Stanowiły one produkcję fabryczną i pozbawione są  regionalnego charakteru. Ich kompozycja była wzorowana na makatkach haftowanych – scence rodzajowej otoczonej bordiurą towarzyszył dopełniający ją napis. Te makatki także były świadectwem estetyki oraz warunków społecznych swoich czasów. Na obrazkach pojawiały się bardziej nowoczesne meble a nawet krany z bieżącą wodą czy radio.

Wystawa w Galerii Przy Fabryczce prezentuje 60 makatek ze zbiorów Ośrodka Dokumentacji Etnograficznej i mieszkańców naszego regionu. Znakomita większość to makatki haftowane – tylko kilka z nich to drukowane materiały. Kilkanaście pięknych makatek pochodzi sprzed 1939 roku. Ważnym elementem wystawy są także przed- i powojenne szablony makatkowe, odrysowane na kalce kopiującej. Rzadko spotykanymi obiektami są także niewielkie makatki służące do powieszenia nad kranem.    

Dopełnieniem wystawy są zaaranżowane wnętrza kuchenne i jadalne, na których tle prezentujemy makatki. Wyposażenie wnętrz stanowią eksponaty Ośrodka Dokumentacji Etnograficznej, Muzeum Etnograficznego w Warszawie i elementy prywatnych kolekcji. 

Jolanta Boguszewska

Osoby, które użyczyły makatki: Helena Ambroziak, Marta Archita, Iwo Bachurewicz, Wiesława Beczka, Gabriela Czarnecka, Agnieszka Fluks, Małgorzata Korzeniewska, Paulina Kwiek, Monika Niemyjska, Elżbieta Rączka, Katarzyna Sajkowska, Hanna Sobolewska, Czesława Stępień, Maryla Wojciechowska, Elżbieta Wysocka, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tłuszczańskiej, Fundacja Dziedzictwo Nadburzańskie

Wystawa czynna do końca sierpnia 2011

  • poniedziałek – piątek 10.00 – 17.00
  • niedziela 10.00 – 16.00

 



  

 

 

Zobacz również: